AL
CUMÜN DAN CRAVAIANA
di Marco Fulëtt Ghelma
(Cravagliana, 30 aprile 1971)
La vallàa dal Mastallun
l’è sempi staccia cara,
anca beu sla rèsta avara
la dà tant suddisfasiun.
Pena sora ‘l Punt dla Güla:
(Benvenuti a Cravagliana)
an cartèll cl è ma na spanna
che par lègg-lu sa tribüla,
summa nen par critichèe
la Pro Loco quì lucal,
lu summa ciù cla val
e lu pumma cunstatèe.
Adèss, pragiumsi ‘n pò ‘d buntemp
e assuma ‘nti pais
tra la gent ch’ijn tüit amis
ma chi trovu mai al temp :
èccu ‘l prim al Biciulèe
a dèe ‘l bundì par la vallàa,
bèlli cai sora ‘n piavàa,
gent decisa par laurèe,
pöi la Selva ‘n sla sinistra
sa passa ‘l punt dal Mastallun,
an paccà, ‘l ghé più nissün:
l’é rastàa na bèlla vista.
Qui la vall sa slarga fora
che bèll’aria, sa sent più ‘l caut,
e i pais vun sora l’aut
sa scundu ‘n mess dla flora,
Bargaröo, an Brüghèe, la Colla
cul Sassel disabità,
sempi vöi e tütt sarà
più nissün a lu controlla,
quì ‘l ghé i (Boffi), brava gent
chi sbrigu i söi sagrin,
l’ ultim, sù sal campanin
cun n’urloggiu cl’è ‘n purtent,
lor i disu e cun rasun
ca sa vantu ‘n quant a spiaggi
da vèi lì ‘nti söi paraggi
la Miami dal Mastallun.
Numma avanti par la vall
Cravaiana già ‘s profila
Cai e cai matui an fila
Chi sa vantu capital,
Cravaiana (Mangiamört)
Ma che stranu soranom,
sa po’ esi galatom
e murìi dal cöll a stört,
ma i Lappasücchi dal Casun,
i Ballarin d’an Giavinai,
i Sautarin tüit a slacciai
i feun curona al campnun,
da famos a gh’è ‘l müreutt
quasi pari a cul d’Alassiu,
quì ‘l nutissiì i pagu dassiu
e sa gunfiu n’aut tuchett,
ma passumma al nöst teatru
che stasèi lu in’augürumma,
a ghé debit, sì lu summa
sareun doi o treui o quattro
e forse ‘l duppiu, ma cun ciò
sa po’ nen ma critiche
qui ‘l lavòo ‘l ghé d’ammirèe
e prastèsi chi ca vò,
l’impurtant l’è ‘n po’ d’impeugn
par cürèe inissiativi,
savèi fèe part dal vivi
a l’è sempi anca bun seugn,
parciò meun alla cuscensa
fè l’esam e sansa prèssa,
sun sicur, la meun a stèssa
l’è bundosa ‘ntla samensa.
Sempi sü par la vallàa
quaidun a stà nen cittu,
anca lor i gheun dirittu
d’un bell punt, cun la stràa.
I Bicer dan Pinarunda,
i Faciureuit, i Peustaquaggiu
cui Arnai che sempi i braggiu,
i Cavaloin, chi la seun lunga
i pretendu e cun rasun
da spieghèni i söi mutif
par rivèe sutta ‘l Sulif
sansa tant basse ‘l darnun,
püsè avanti a ghé ‘l Mulin
al pais di Rastigulli
qui ‘nca beu si feun pinulli
lor in fora di sagrin.
Camminumma sempi ‘n su
pochi curvi e summa ‘n mess
d’an problema lì suspes
ca fa pora vardèe giù,
a guà metti su iuggiai
s’as vò nutta fèe la mina
da cunfundi cun la Cina
al pais di Parnigai;
Ah! Sa spessa ‘n bell mument
purtèe via tütti ‘l cai,
e slighèe cui brüit piavai
chi spandolu da tnt temp,
pardunèmmi cust’idea;
sa po’ nen realizzèe,
ciù cl’è vèi e sa po’ fèe
lì, ga sta na grossa lea.
Sl’a sinistra ‘s passa ‘n punt
sübit lì ‘l ghé la Grassüra,
Starlüssoin, la dicitüra
ma che noi man faccia ‘l munt!
S’as va su sa trova ‘d cai
l’è ‘l pais di galantömmi
che paccà, cun tüit cui ömmi
truvèe ‘l porti già sarai,
culla gent più che grassiosa
‘n culla Meula d’una vota,
piümma ‘l crös dess a barbotta
par la vall cl’è silenziosa.
Su ‘l Sarzeui sa po’ ammirèe
pochi cai, tanti villeutti,
pardunèe ‘l nom Cagareutti
ma sta gent l’è savù fèe.
Numma avanti fin la Frera,
fumma ‘n saut su ‘ntla Valbèlla,
fin su sora, dré dla Sèlla:
ma, anca lì a fa na manera,
par la Frera ga vuria
già la circunvallasiun,
i Suldaroin sutta ‘l crustun
i vun fèe na galleria,
culla curva faccia a pippa
propiu lì ‘n para la scola
l’è pöi sempi staccia drola
püsè ‘s gira, püse ‘s grippa.
Oh! ‘nti Voj si lu gô ‘n ment!
Eccu ‘l gir da Sant’Antoniu,
al punt ad arc, bel testimoniu
slancià fora sal turrent,
a doi pass al Baracun
na cà sola a fianc sla stràa,
ustoria rinumàa
par la bona tradisiun,
pena sora a ghé dui strai
culla a destra n’anterèssa,
sempi avanti sansa prèssa
finchè a spunta quattru cai,
l’è la Güla ‘npò ‘n dispart
roccafort sora ‘n muntun
na vedètta sal Gülun
e par noi l’ultim traguart,
dopu custa carellàa
giudichè, tuchè cun meun,
al paroli i vegnu e i veun
ciù ca rèsta, la vallàa!

